DNEPR


De geschiedenis van de motorfietsontwikkeling in de voormalige Sovjet Unie hangt sterk samen met de Tweede Wereldoorlog. Niet dat er daarvoor geen motoren werden gemaakt, zie hiervoor het onderwerp ‘Ural’, maar deze oorlog, die door de Sovjets niet voor niets de ‘Grote Patriottisch Oorlog’ wordt genoemd, had grote gevolgen voor het land. Kiev, hoofdstad van de Ukraïne, is hierbij een goed voorbeeld van de gruwelen die er in die tijd plaatsvonden.      Op 19 september 1941 werd Kiev door de Duitsers bezet. Vijf dagen later werden meer dan tienduizend door het Rode Leger in de belangrijkste gebouwen achtergelaten mijnen radiografisch tot ontploffing gebracht. Het duurde vijf dagen voordat alle branden in de stad geblust waren. Meer dan duizend Duitsers verloren het leven, en als vergelding werd de joodse bevolking van Kiev opgeroepen zich te melden bij het ravijn van Babi Yar, net buiten de stad. In twee dagen tijd werden bijna 34.000 mensen door een Sonderkommando van SS-Einsatzgruppen, geholpen door Ukraïnse collaborateurs, doodgeschoten. Een deel van de Ukraïners zagen de Duitsers als bevrijders, die hen verlosten van de Sovjets.

In de ruim twee jaar bezetting die volgden (tot 6 november 1943) zouden nog minstens 60.000 mensen in het ravijn worden omgebracht: Roma, krijgsgevangenen en iedereen die werd verdacht van hulp aan de partizanen.

Omdat Kiev veel te lijden had gehad van bombardementen, en er ook een uitgebreide verzetsbeweging tegen de Duitsers was geweest, werd de stad na de oorlog uitgeroepen tot Heldenstad.

KMZ: 14 assemblagelijnen voor 2 modellen!

In 1946 werden de eerste motorfietsen gemaakt in de nieuwe KMZ-fabriek (Kievskii Mototsikletnii Zavod), maar dat waren nog geen Dneprs! Het eerste model heette ‘K1-B’ of ‘Kievylanin’, 98cc, tweetakt 2pk, 50km/u. Als je dat bekend voorkomt, kan dat kloppen: het is de voormalige Duitse ‘Wanderer’ met Sachsmotor, waarvan in het kader van de Wiedergutmachung de fabriek verplaatst was naar Kiev. Deze werden geproduceerd tot 1951.

K1-B ‘Kievylanin’

In 1951 werd overgeschakeld naar de productie van de M72 voor het Rode Leger en officiële instanties, naar verluidt omdat de IMZ-fabriek motoren voor de civiele dienst ging maken. Vanaf de introductie van de K-750 lopen de modellen uit Irbit en Kiev meer en meer uit elkaar. De K750 zijklepper met zijn markante ronde spatborden en in aangedreven spanversie de MW750, worden van eind jaren 50 tot eind jaren 70 gebouwd. Eind jaren zestig komt een versie met 650cc kopklepmotor uit: de K-650. In de jaren 70 verschijnt de MT-9, een 6V kopklepper mèt achteruit en swingarm achter. Dat zal het grote verschil blijven tussen Ural en Dnepr: als de swingarm BUITEN het frame loopt is het een Ural, als die BINNEN het frame loopt is het een Dnepr. Dit geldt alleen voor het frame, je vind ook Ural motorblokken in Dneprframes, en andersom….     Nog datzelfde decennium wordt deze opgevolgd door de MT-10, die als voornaamste wijzigingen een 12V installatie heeft en een nieuwe, vierkantere tank, in het buitenland wel aangeduid als ‘breadbox’, broodtrommel. Begin 80er jaren komt de MT-11 uit, met halfautomatische koppeling en achteruit (met aangedreven zijspan te koop als MT-16). Terzelfder tijd wordt ook de MT-12 gemaakt: 6V zijklepper met broodtrommeltank, swingarm achter en aangedreven zijspan.     Daarmee stopt de ontwikkeling van Dnepr motorfietsen; in ’89 valt de Muur, in ’92 houdt de Sovjet-Unie op te bestaan. Zonder steun van het Moederland is het niet mogelijk de fabriek open te houden, de aantallen gefabriceerde motoren gaat sterk achteruit, en aan het eind worden alleen nog motoren samengesteld uit de onderdelen die nog ergens op de plank liggen. De kwaliteit is navenant.     Tenslotte wordt in 2000 de fabricage vrijwel gestopt. Een tijdje maakt men nog motoren op bestelling, maar daarmee is geen fabriek draaiend te houden. In tegenstelling tot de Uralfabriek mislukt de privatisering en de assemblagelijnen worden ontmanteld en verkocht als oud ijzer. Een gedeelte van de fabriek is in gebruik als pakhuis, andere hallen staan op instorten. Het ziet er naar uit dat er nooit meer een nieuwe Dnepr gebouwd zal worden….. Naast de hierboven beschreven modellen zijn er door Dnepr meer modellen ontwikkeld, die echter niet allemaal of slechts zeer beperkt, in productie zijn genomen. Zoals de "RD-501B", een 500cc 38 pk luchtgekoelde Wankelmotor uit 1974.

 

RD-501B

Hiervan is ook nog een vloeistofgekoelde 50PK versie gemaakt. 

Begin jaren negentig werd nog een machine ontworpen die de concurrentie met de BMW  GS en Cagiva Elephant aan moest gaan: de Dnepr 1000 Enduro Dynamit. 1000cc, 5 versnellingen, Bing carburateurs, electrische start en 70 pk, schijfrem voor en monoshock ophanging achter!

Enduro Dynamit

 Verder zijn er pogingen gedaan het M-72 blok in auto’s in te bouwen. Tussen ’59 en ’62 werden verschillende prototypes van een vrachtwagentje gebouwd, van de KMZ-1 tot de KMZ-5.

KMZ-1

 

KMZ-5

 Geen van deze ontwikkelingen heeft echter de sluiting en onttakeling van de KMZ kunnen voorkomen….